ቫይታሚን ኤ፡- ኣብ ባዶ ከብዲ እንተተወሲዱ፡ ኣካላትና ቅድሚ ምምጣጡን ምጥቃሙን ቪታሚናት ኣብ ሰገራ ክወጽእ እዩ። ኣብ ስብሒ-ዝፈስሱ ቪታሚናት፡ ከም ቪታሚን ኤ፡ ብናይ ከስዐ ልፋጫዊ ጽሕጊ ንኽምጠጡ ኣብ ስብሒ ክፈስሱ ኣለዎም። ስለዚ ድሕሪ ምግቢ ዝያዳ ምሉእ ምምጣጥ ንምርግጋጽ ክውሰዱ ይግባእ።
ዋህዮታት ጽሕጊ ኣረጋውያን ብቐሊሉ ይበላሸዉ፣ ተጻዋርነቶም ድማ ብተዛማዲ ትሑት እዩ። ቫይታሚን ኤ ቀንዲ ስራሕ ዕብየት ዝተፈላለዩ ዋህዮታት ቆርበት ምሕላው እዩ፤ ስለዚ ግቡእ መመላእታ ቪታሚን ኤ ኣድላዪ እዩ። ገለ ካብ መግቢ (ከም ካሮት፡ ውጽኢት ጸባ፡ እንቋቑሖ፡ ጸላም ከብዲ እንስሳ፡ ጸሊም ቀጠልያ ኣሕምልትን ውጽኢት ጸባን) ካብ ምርካብ ብተወሳኺ፡ ካፕሱላት ቪታሚን ኤ ብተናጸል፡ ሓደ ካፕሱል ኣብ መዓልቲ ሓደ ግዜ፡ 25,000 IU ዝሓዘ፡ በብእዋኑ ክውሰድ ይከኣል።
ቫይታሚን ሲ፡ እዚ ኣዝዩ ረቂቕ ኣብ ማይ-ዝፈስስ ቪታሚን እዩ። ባህርያቱ ኣዝዩ ዘይርጉእ ኮይኑ፡ ብቐሊሉ ብኦክሳይድ ይጠፍእ እዩ። ኣካላት ወዲ ሰብ ቫይታሚን ሲ ክሰርሕ ስለዘይክእል ካብ መግቢ ክረኽቦ ኣለዎ። ስለዚ ቫይታሚን ሲ ኣብ እንወስደሉን እንብስልን ጥንቃቐ ክግበር ኣለዎ።ቫይታሚን ሲ ብማይ፣ ሙቐት፣ ብርሃን፣ ኦክስጅንን ትኪን ንዝበፅሕ ጉድኣት ተቓላዓይ እዩ። ኣብ ማይ ምጥላቕ፡ ምብሳል ወይ ቀጥታዊ ብርሃን ጸሓይ ንቫይታሚን ሲ ብዓቢኡ ከጥፍኦ ይኽእል።ብተወሳኺ፡ ሓንቲ ሽጋራ ምትካኽ 25 ሚሊግራም ቪታሚን ሲ የውድቕ፡ 100 ሚሊግራም ዝተጠብሰ መግቢ ምውሳድ እውን 25 ሚሊግራም ቪታሚን ሲ የውድቕ
.
ቫይታሚን ኢ፡ ንኣካላት ወዲ ሰብ ኣገዳሲ መኣዛ ኮይኑ፡ ብዙሓት ሰባት ብቐጻሊ መመላእታ ቪታሚን ኢ ይወስዱ። ይኹን እምበር ኣብ ቀረባ እዋን ዝተገብረ መጽናዕቲ ከም ዘመልክቶ፡ ብዘይግቡእ ምጥቃም ቫይታሚን ኢ ውጽኢታዊ ኣይኮነን ጥራይ ዘይኮነስ ንዕድመ ከም ዝቕንስን ምስ ኮሌስትሮል-ዝቕንሱ መድሃኒታት ከም ዝጋጮን ይሕብር።
ተመራመርቲ ዩኒቨርሲቲ ተልኣቪቭ ኣብ እስራኤል ኣብ ዝሓለፈ ሕታም ናይ ኣሜሪካ መጽሔት *Arteriosclerosis, Thrombosis & Vascular Biology* [7] መጽናዕቲ ኣሕቲሞም፡ ካብ ኣሜሪካ፡ ኤውሮጳን እስራኤልን ዝመጹ ኣስታት 300,000 ሰባት ብምክትታል፡ ነቶም ቪታሚን ኢ ዝወሰዱ ምስቶም ዘይወሰዱ ብምንጽጻር። እቲ ውጽኢት ከም ዘመልክቶ፡ እቶም ቀዳሞት ካብቶም ዳሕረዎት ዳርጋ ኣርባዕተ ዝወሓደ ጽሬት-ዝተመዓራረየ ናይ ዕድመ ዓመታት ከም ዝነበሮም ይሕብር።
ኣየኖት መግብታት እዮም ብቫይታሚን ኢ ዝሃብተሙ?
እቲ "ብጽሬት-ዝተመዓራረየ ዓመት ህይወት" (QLAC) ዝበሃል፡ ንብዝሒ ዓመታት ብህይወት ምጽናሕ ምስ ዝተፈላለየ ባህርያት ህይወት ናብ ማዕረ ቁጽሪ ዓመታት ብህይወት ምጽናሕ ኣብ ፍጹም ጥዕና ይቕይሮ። ብሕክምናን ክንክን ጥዕናን ዘምጽኦ ደረጃ ለውጢ ኣብ ጽሬትን ብዝሕን ህይወት ንምግምጋም ዝጥቀመሉ ኣምር እዩ። ይኹን እምበር፡ እዚ ማለት ኩሉ መመላእታ ቫይታሚን ኢ ዝወስድ ሰብ ኣርባዕተ ወርሒ ክውሕድ እዩ ማለት ከምዘይኮነ ተመራመርቲ ይሕብሩ። ቅድሚ ሕጂ ዝተገብረ መጽናዕትታት ከም ዘመልክቶ፡ መመላእታ ቫይታሚን ኢ ንገለ ሕማማት ኣይከላኸልን ጥራይ ዘይኮነ፡ ምስ ኮሌስትሮል-ዝቕንሱ መድሃኒታት እውን ክጋጮ ከም ዝኽእል ይሕብር። ተመራመርቲ፡ ካብ መግቢ እኹል ቫይታሚን ኢ ክረክብ እንተኽኢሉ፡ መመላእታ ኣድላዪ ከምዘይኮነ ይዛረቡ።
ቫይታሚን ቢ6፡ ብሰንኪ ቅድሚ ወርሓዊ ጽግያት ዝመጽእ ጸቕጢ ልዑል መጠን ፒሪዶክሲን (2-6g መዓልታዊ ን2-40 ኣዋርሕ) ብጌጋ ምውሳድ፡ ገስጋሲ ህዋሳዊ ኣታክስያን ከቢድ ምጉዳል ኣቀማምጣ ታሕተዋይ ኣካላትን ስምዒት ምንቅጥቃጥን ከስዕብ ይኽእል፡ ኣብ ምትንኻፍ፡ ሙቐትን ስምዒት ቃንዛን ውሑድ ጽልዋ ኣለዎ። ሞተርን ማእከላይ ስርዓተ ነርቭን ኣይጉዳእን እዩ። ድሕሪ ምቁራጽ ፒሪዶክሲን ምሕዋይ ኣዝዩ ቀስ ዝበለ ኮይኑ፡ ገለ ሕሙማት ብኸፊል ጥራይ እዮም ዝሓውዩ። ጸረ-መንሽሮ ቪታሚናት ኣብ ኣካላት ወዲ ሰብ ዝርከቡ ዝተፈላለዩ ቲሹታት ኮይኖም ጸዓት ኣይህቡን እዮም። ካብ መጠን ንላዕሊ ምውሳድ ንኣካላትና ዝጠቅም ኣይኮነን፣ ገሊኡ ድማ መርዛም ጎናዊ ሳዕቤናት ወይ ሞት ከይተረፈ ከስዕብ ይኽእል።