ኣሚኖ ኣሲዳት ብቐንዱ ኣብ ሕክምና ውሁድ ኣሚኖ ኣሲድ ምትሕልላፍ ንምድላውን ኣብ ምትእኽኻብ ፖሊፔፕታይድ መድሃኒታት ከም ፍወሳዊ መሳርሒታትን ይጥቀሙ። ኣብ ሕክምና ዝጥቀሙ ልዕሊ ሚእቲ ኣሚኖ ኣሲዳት ኣለዉ፣ ንሳቶም ድማ 22 ፕሮቲን-ዝፈጥሩ ኣሚኖ ኣሲዳትን ልዕሊ 100 ዘይ-ፕሮቲን-ዝፈጥሩ ኣሚኖ ኣሲዳትን እዮም።
ብብዙሓት ኣሚኖ ኣሲዳት ዝተዋህለሉ ውሁዳት ምድላዋት ኣብ ዘመናዊ ብውሽጢ ሰራውር ዝኣቱ ኣመጋግባን ባእታዊ ፍወሳ ኣመጋግባን ወሳኒ ተራ ይጻወቱ፣ እዚ ድማ ኣመጋግባ ናይቶም ኣብ ከቢድ ኩነታት ዝርከቡ ሕሙማት ብንጥፈት ብምዕቃብን ህይወቶም ብምድሓንን ኣብ ዘመናዊ ሕክምና መተካእታ ዘይብሉ ፍርያት መድሃኒት ይገብሮም።
ግሉታሚክ ኣሲድ፡ ኣርጂኒን፡ ኣስፓርቲክ ኣሲድ፡ ሲስተይን፡ ኤል-ዶፓን ካልኦት ኣሚኖ ኣሲዳትን ብውልቂ ዝተፈላለዩ ሕማማት፡ ብቐንዱ ንሕማማት ጸላም ከብዲ፡ ጸገማት ከስዐ፡ ሕማም ኣእምሮ፡ ሕማማት ልብን ስርዓተ ምስትንፋስን ከምኡ’ውን ንህይወት ጭዋዳታት፡ ኣመጋግባ ህጻናትን ዲቶክሲፊኬሽንን ንምምሕያሽ ክውዕሉ ይኽእሉ። ካብዚ ሓሊፉ፡ መውጽኢታት ኣሚኖ ኣሲድ ኣብ ሕክምና መንሽሮ ተስፋ ከምዘለዎም ኣርእዮም እዮም።
ንዋታዊ መሰረት ህይወት
ፕሮቲናት ንዋታዊ መሰረት ህይወት እዮም፤ ህይወት ሓደ ዓይነት ህላወ ፕሮቲን እዩ። መሰረታዊ ኣሃዱ ፕሮቲን ኣሚኖ ኣሲድ እዩ። ሕጽረት ዝኾነ ኣገዳሲ ኣሚኖ ኣሲድ ዘይንቡር ፊዚዮሎጂካዊ ስርሓት ከስዕብ፡ ንቡር ምትሕልላፍ መግቢ ክዘርግን ኣብ መወዳእታ ድማ ሕማም ከስዕብን ይኽእል። ዋላ ሕጽረት ዝተወሰኑ -ኣገደስቲ ዘይኮኑ ኣሚኖ ኣሲዳት እውን እንተኾነ ናይ ምምሕያሽ መግቢ ጸገማት ከስዕብ ይኽእል። ንኣብነት ኣርጂኒንን ሲትሩሊንን ንመስርሕ ዩርያ ወሳኒ እዮም፤ እኹል ሲስቲን ዘይምውሳድ ምጉዳል ኢንሱሊንን ልዑል መጠን ሽኮር ደምን ከስዕብ ይኽእል። ካብዚ ብተወሳኺ ድሕሪ ስንባደ ኣድላይነት ሲስቲንን ኣርጂኒንን ብዓቢኡ ይውስኽ፤ ሓደ ሕጽረት ዋላ እኹል ጸዓት እንተሃልዩ ንፕሮቲን ምትእኽኻብ ክከላኸል ይኽእል።
ናይ ዓበይቲ ኣገደስቲ ኣሚኖ ኣሲዳት ዘድልዮም ኣስታት 20%–37% ካብቲ ፕሮቲን ዘድልዮም እዩ። ኣሚኖ ኣሲዳት ኣብ መግቢ መተካእታ ዘይብሉ ተራ ኣለዎም፤ ገሊኦም መቐረት ዝህቡ፡ ገሊኦም ንመኣዛዊ መደልደልቲ፡ ገሊኦም ድማ መቐረት ዘዕብዩን ካልኦትን እዮም።
1. ጣዕሚ ኣሚኖ ኣሲድ መብዛሕትኦም ኣሚኖ ኣሲዳት ጣዕሚ ኣለዎም፣ ኣብ መግቢ ከም ምቁር፣ ምቁር፣ መሪርን ምቁርን ዝኣመሰሉ መኣዛታት ኣበርክቶ ይገብሩ። ትሪፕቶፋን ዘይ-መርዛምን ኣዝዩ ምቁርን እዩ፤ ንሱን መውጽኢታቱን ተስፋ ዘለዎም መመቐሪታት እዮም። ገለ ውሑድ ማይ-ዝፈስሱ ኣሚኖ ኣሲዳት መሪር ጣዕሚ ዘለዎም ኮይኖም ኣብ እዋን መስርሕ መግቢ ፍርያት ፕሮቲን ሃይድሮላይሲስ እዮም።
ግሉታሚክ ኣሲድ ብቐንዱ ኣብ ፕሮቲናት ተኽሊ ዝርከብ ኮይኑ፡ ግሉተን ስርናይ ብሃይድሮላይዝ ብምግባር ክርከብ ይከኣል። ግሉታሚክ ኣሲድ ምቁርን ኡማሚን መኣዛታት ዝውንን ኮይኑ፡ ምቁርነት ድማ እቲ ዝዓበየ ጣዕሚ እዩ። ብኣልካላይን ብግቡእ ምስ ዝግለጽ ሞኖሶድየም ግሉታሜት (MSG) ይፈጥር፤ ድሕሪ ምፍጣር ጨው፡ እቲ ምቁር ጣዕሚ ግሉታሜት ይጠፍእ፡ እቲ ጣዕሚ ኡማሚ ድማ ይሕይል። MSG ቀንዲ ኣካል ናይቲ ብሰፊሑ ዝጥቀመሉ ሞኖሶድየም ግሉታሜት ዝበሃል ብሰፊሑ ዝጥቀመሉ ኡማሚ መዕበዪ እዩ።
2. ሓደ ካብ ቅድመ-መቐረት ኣብ መንጎ ኣሚኖ ኣሲዳትን ሽኮርን ዝፍጠር ርክብ ካርቦኒል-ኣሚን ኣብ ምምስራሕ መግቢ ጨናን ሕብርን ኣብ ምምዕባል ወሳኒ ረቛሒ እዩ። ኣብዚ ርክብ እዚ ገለ ኣሚኖ ኣሲዳትን ሽኮራትን ይውሰዱ እሞ መኣዛ ዘለዎም ውህደታት ይፈጥሩ። ኣሚኖ ኣሲዳት ምስ ምውዓይ እውን ክበስቡ ይኽእሉ እዮም ዝተወሰኑ ውህደታት መኣዛ ንምፍራይ፣ ወይ ድማ ብባክተርያ ተበታቲኖም off-መቐረት ዘለዎም ንጥረ ነገራት ከፍርዩ ይኽእሉ። ስለዚ ኣሚኖ ኣሲዳት ቅድመ-ኩነት ናይ መቐረት ውህደታትን ከምኡ’ውን ንመበላሸውቲ ባክተርያ መኣዛታት እዮም።